W miarę jak wiedza człowieka wzrasta, postrzega on, iż całym światem, w którym żyje, rządzi prawo. Każde nowo odkryte prawo natury wyzwala odrobinę naszej woli, choć na pierwszy rzut oka może się wydawać że działanie nasze ogranicza; a że czyny są tylko wypadkową wielu sił myśli i uczuć, przejawiających się w niewidzialnych - dla fizycznych zmysłów - światach, przeto nieskończenie ważne jest,  by człowiek zrozumiał, że jego wewnętrznym światem rządzi również prawo i aby poznał to niezłomne prawo sprawiedliwości i ładu. Wielkie prawo Karmy, czyli działania, odkrywa człowiekowi coś z tworzywa jego wewnętrznej istoty, a więc pomaga mu zdobywać, choć powoli i miarowo, władzę nad wszelkimi okolicznościami, a nie być ich niewolnikiem.

Dlaczego jeden człowiek przychodzi na świat utalentowany w doskonałych dla swego rozwoju warunkach, pracuje na szerokim narodowym terenie, jest użyteczny, pomocny setkom współbraci, szanowany, wpływowy? Dlaczego drugi przychodzi na świat kaleki w okolicznościach utrudniających mu wszelki rozwój, jest całe życie zamknięty w obrębie paru uliczek prowincjonalnego miasteczka, bez jakiejkolwiek pomocy w szerszym stopniu na świat, bez sposobności udzielania innym czegoś z wrodzonych darów charakteru i serca? Dlaczego jeden w najskromniejszych warunkach jest radosny, wszędzie roztacza uśmiech i serdeczność? Drugi z tego, co ma nie jest zadowolony  oraz pełen goryczy i buntu, pretensji do losu i do ludzi za wyimaginowane niesprawiedliwości? Jeden już od wczesnego dzieciństwa przejawia dobroć, przywiązanie i szlachetność, drugi od najmłodszych lat jest chytry, przebiegły, podstępny, pełen złośliwości i okrucieństwa.

Każdy z nas wie, iż żyjemy w świecie rządzonym przez prawo, że otaczają nas zewsząd prawa przyrody, których nie da się złamać. A jednak, gdy po raz pierwszy żywo i konkretnie zdamy sobie sprawę, iż dziedzina moralna - świat naszych myśli i uczuć - jest rządzona prawami równie niewzruszonymi jak otaczający nas fizyczny świat nierzadko ogarnia nas przygnębienie i bezradność, jakbyśmy się nagle poczuli igraszką w ręku jakiejś nieznanej, ogromnej potęgi, która kieruje nami i rzuca tam, gdzie chce. Tymczasem w rzeczywistości jest odwrotnie, gdyż owa „potęga”, gdy ją zrozumiemy, zaniesie nas posłusznie tam, gdzie zechcemy sami. Wszystkich sił przyrody możemy używać swobodnie i własnowolnie, gdy je dostatecznie poznamy i zrozumiemy ich działanie.

Chcąc zrozumieć działanie Karmy, musimy zdobyć nieco wiadomości o trzech niższych sferach wszechświata, jak i o odpowiadających im trzech przewodnikach, czyli tzw. ciałach człowieka. Załączony tu wykres przedstawia te sfery oraz odpowiednie czynniki w psychicznej budowie człowieka. Nazwy ich wyrażają stany, w jakich świadomość działa w każdej z tych sfer. W szkołach prawdziwej Jogi, w poważnych praktycznych studiach okultystycznych, każdy się uczy samodzielnie działać w tych poszczególnych dziedzinach i sprawdzać własnym doświadczeniem zdobywane nauki, potwierdzając teorię praktyką.

Nasza psychiczna natura - umysł w połączeniu ze wzruszeniowością - działa w swej własnej sferze, wśród lotnej i subtelnej materii wyższych regionów sfery astralnej i tworzy tam wciąż obrazy, kształty, wizerunki, które będziemy nazywali Myślo-kształtami. Wyobraźnię nazywa się - i słusznie - stwórczą zdolnością naszej duszy; a jest to o wiele ściślejsze i bardziej dosłowne, aniżeli większość ludzi używających tych słów może przypuszczać. Owa zdolność tworzenia obrazów jest charakterystycznie twórczą władzą umysłu; a słowo jest nieporadnym usiłowaniem opisania owych obrazów. Pojęcie idea, obraz myślowy to rzeczy złożone, a bynajmniej nieproste. Całego zdania potrzeba, aby mniej lub więcej dokładnie je opisać; toteż wybieramy jakąś najbardziej charakterystyczną ich cechę i nadajemy jej miano i owo imię ma wyobrażać - z konieczności bardzo niedoskonale - całość...

Owe „zamieszkałe” przez Kama-dewata myślo-kształty trwają dłużej lub krócej zależnie przede wszystkim od intensywności początkowego impulsu nadanego im przez człowieka - od sumy energii, która je naładuje - a następnie od zasilania jej poprzez powtarzanie tej samej myśli przez twórcę lub innych ludzi wokoło. Życie może ich być wzmacniane nieustannie i utrwalane na długi czas przez powtarzającą się tego samego rodzaju myśl, np. gdy w medytacji cała uwaga skupia się na wgłębianiu się i rozmyślaniu nad jedną ideą, myślo-kształt przez nią stworzony w świecie psychicznym nabiera bardzo dużej trwałości i może istnieć szereg lat. Myślo-kształty o podobnym charakterze przyciągają się i wzajemnie wzmacniają, przez co intensywność energii ożywiającej je niezmiernie wzrasta i aktywność ich się wzmaga...

Przestudiujmy teraz tworzenie się i wyczerpywanie się Karmy podczas jednego „życiowego cyklu”. Wyrażenie zaznacza, iż nie chodzi tu ani o jedno życie na ziemi, ani też o pojęcie życia w ogóle; pierwsze jest za ciasne i fragmentaryczne, drugie - za szerokie. Nam chodzi tu o cykl obejmujący jedno życia na ziemi, wraz z życiem duszy po śmierci jej fizycznej powłoki, w sferach emocjonalnej i myślowej, - wedle innej terminologii astralnej i mentalnej - aż do powrotu ku następnemu wcieleniu na ziemię.

Gdy życie Duszy w Dewaczanie dobiega końca, tj. kiedy przyswoiła już wszystko, co się dało z nagromadzonego materiału doświadczeń, zaczyna odczuwać pragnienie powrotu do życia w fizycznym ciele na ziemi, z którą łączą ją silne węzły przywiązań i upodobanie do tej formy istnienia. Ten ostatni okres zamykający „cykl życia”, jakeśmy go nazwali uprzednio, zajmie jej ponowne budowanie sobie przewodników, tj. narzędzi, które jej są nieodzowne dla życia na ziemi, a zakończy się wejściem w nie przez narodziny.

Nieraz się zdarza, iż ludzie po raz pierwszy spotykający się z nauką o Karmie jako o niezłomnym prawie przyrody, mają uczucie bezradności, jakby byli bezwolnymi niewolnikami „losu”. Jest to oczywiście wrażenie niesłuszne oparte na powierzchownym i jednostronnym ujmowaniu całego zagadnienia. Spójrzmy jak działa „przeznaczenie" a jak „wolna wola”, wcale nie wykluczając się wzajemnie.

Gdy człowiek poczyna swobodnie i własnowolnie kształtować swą przyszłość wkrótce - w miarę pogłębiania się jego wiedzy wewnętrznej - dostrzega, iż może nie tylko zmieniać swą naturę i przetwarzać charakter, ale też i wpływać na swe przeznaczenie. Jasnym mu się też staje, iż najważniejszy decydujący ośrodek jak oś centralną stających się zdarzeń, stanowi on sam: żywa, czynna i twórcza Istność, która ma moc wpływania nie tylko na własną naturę, ale i na zewnętrzny układ sił, na zespół okoliczności i warunków...

Nasza indywidualna Karma sprowadza nas niezliczone razy na ziemię, przywiązując do „kołowrotu narodzin i śmierci”. Tzw. Karma „dobra” przyciąga nas z powrotem na ziemię równie nieubłaganie jak tzw. „zła”. Łańcuch, którego ogniwa składają się z cnót, trzyma nas równie mocno jak i ukuty z przywar, wad i nieprawości. Jakże więc mamy zatrzymać to wiązanie się nowych powrozów, jak się wyrwać z ich splotów, jeśli nie można nie czuć i nie myśleć póki się żyje, a każda myśl, każde czucie stwarza nowe ogniwa Karmy, plecie dalsze więzy?

Oto krótki zarys wielkiego prawa Karmy i jego działania, które znając człowiek może przyśpieszyć znacznie swą ewolucję. A stosując je rozumnie może się rychło uwolnić z więzów i pęt, wyprzedzić rzesze ludzkie i stać się niebawem ich szczerym pomocnikiem, jedną z dobroczynnych i zbawczych sił wśród ludzkości.